13. Практикалық қосылыстар

Әр сызбаның алдындағы қауіпсіздік

Төмендегі сызбалар – тұжырымдамалық оқу сызбалары. Олар монтаж сызбалары, қысқыштар кестелері немесе сымдау нұсқаулары емес, және кернеу астындағы электр жұмыстарына рұқсат бермейді. Желі кернеуіндегі (230/400 V) тізбектермен тек білікті адамдар жұмыс істей алады; объектідегі қорғаныс, жерге тұйықтау, өткізгіш қимасын таңдау және қолданыстағы талаптар әрқашан басым.

Сызбаларды қалай оқу керек. Сызбаларда сөздердің орнына құрылғы белгілері бар жеңілдетілген стандартты принциптік сызба шартты белгілері қолданылады (әр бөлімнің соңында олардың мағынасы тізімделген). Қосқыштар, контактілер және түймелер тыныштық күйінде сызылған (басылмаған, катушкалар кернеусіз). Түстер тек көмекші құрал: қоңыр = фаза (L1), қара және сұр = L2 және L3, көк = нөлдік өткізгіш (N), жасыл-сары = қорғаныш өткізгіш (PE); тұрақты токта қызыл = +, көк = 0 V. Үзік сызық – механикалық байланыс (мысалы, реле катушкасы мен оның контактісі арасында). Белгілерде F – қорғаныс (сақтандырғыш, автоматты ажыратқыш, аса жүктеме релесі), Q – автоматты ажыратқыш немесе негізгі ажыратқыш, S – қосқыш немесе түйме, K және KM – реле және контактор, M – қозғалтқыш, E – жарықтандыру, B – датчик, ал G – қоректендіру көзі.

1. Жарық диодын қосу: төмен кернеуде үйрену

12 V тұрақты ток сияқты төмен кернеулі тізбектен бастаңыз. Жарық диоды – диод: ол тек бір бағытта өткізеді. Анод (A) плюс жағына, ал катод (K) минус жағына қарайды; полярлық кері болса, ол жанбайды және тіпті бүлінуі мүмкін. Жарық диоды өз тогын өзі шектемейді: тура кернеуге (UF) жеткенде ток күрт өседі, сондықтан тізбектей резистор немесе тұрақты ток драйвері қажет, әйтпесе диод бүлінеді. Сақтандырғыш (F1) өткізгішті және қоректендіру жағын қысқа тұйықталудан қорғайды; ол жарық диодының тогын шектемейді.

Сызбаны токтың бағытымен, плюстен минусқа қарай оқыңыз: G1 қоректендіру көзі → F1 сақтандырғыш → S1 қосқыш → R1 резистор → D1 жарық диоды (анод → катод) → G1 минусына қайта оралу.

Резисторды деректер парағынан есептеңіз: R1 = (U − UF) / IF. Мысалы, 12 V қоректендіру кезінде, UF ≈ 2 V және IF = 20 mA болса, R1 = (12 − 2) / 0,02 = 500 Ω; келесі үлкен стандартты мәнді (510 Ω) таңдаңыз, ол шамамен 19,6 mA береді. Резистор шамамен 0,2 W таратады, сондықтан ½ W резисторды қолданыңыз.

Белгілер: G1 12 V тұрақты ток қоректендіру көзі, F1 сақтандырғыш, S1 қосқыш (тұйықтаушы контакт), R1 резистор, D1 жарық диоды, I ток бағыты. Сызба желі кернеуіндегі жарық диоды драйверін сымдауға жарамайды.

2. Қозғалтқышты қосу: күштік және басқару функцияларын бөлу

Үш фазалы қозғалтқышты іске қосу үш өткізгішті жай қосу емес. Күштік тізбек (L1, L2, L3 → қозғалтқыш) және басқару тізбегі (контактор катушкасы, түймелер) – бөлек тізбектер. Сызбада тікелей қосудың күштік тізбегі көрсетілген: Q1 қысқа тұйықталудан қорғайды және ажыратады, KM1 контакторының негізгі контактілері қозғалтқышты қосады, F2 жылулық аса жүктеме релесі ұзақ аса жүктемені бақылайды, M1 қозғалтқышы U1, V1, W1 қысқыштарында үш фазаны алады, ал қорғаныш өткізгіш (PE) қозғалтқыш корпусына барады. Контактор катушкасы (A1–A2) және F2 көмекші контактісі (95–96, қалыпты тұйық) басқару тізбегіне жатады: сызбаның оң жағында тек олардың байланысы көрсетілген, ал оларды қалай сымдау керектігін 9-бөлім көрсетеді.

Жылулық та, магниттік те ажыратқышы бар қозғалтқыш қорғайтын автоматты ажыратқышпен бөлек F2 қажет болмауы мүмкін, өйткені ажыратқыш аса жүктемеден де қорғайды. Ажырату мәнін қозғалтқыштың паспорттық тақтайшасындағы номиналды токқа орнатыңыз. Контактордың пайдалану санаты (қозғалтқыштар үшін әдетте AC-3), іске қосу тәсілі, апаттық тоқтату, фазалар ретті (ол айналу бағытын анықтайды) және қорғаныс аппараттарын таңдау қозғалтқыштың паспорттық тақтайшасына және жобалаушыға байланысты.

Белгілер: Q1 қысқа тұйықталудан қорғау (қозғалтқыш қорғайтын ажыратқыш немесе миниатюралық автоматты ажыратқыш), KM1 контактор (негізгі контактілер 1–2, 3–4, 5–6; катушка A1–A2), F2 жылулық аса жүктеме релесі (көмекші контакт 95–96), M1 үш фазалы қозғалтқыш (3~), U1 V1 W1 қозғалтқыш қысқыштары.

3. Принциптік сызбаны оқу: шамды екі жерден басқару

Екі жерден ауыстырып қосуда екі ауыстырып-қосқыш бір шамды басқарады. Фаза (L) F1 миниатюралық автоматты ажыратқыш арқылы S1 қосқышының ортақ (COM) қысқышына келеді. S1 қосқышының қалған екі қысқышы мен S2 қосқышының сәйкес қысқыштары арасында екі өтпелі өткізгіш жүреді. S2 қосқышының ортақ қысқышынан өткізгіш шамға (E1) барады. Нөлдік өткізгіш (N) шамға тікелей қосылады. Кез келген қосқышты аударсаңыз, шамның күйі өзгереді: екі қосқыш бір өтпелі өткізгіште болғанда тізбек тұйықталады және шам жанады; әртүрлі өтпелі өткізгіштерде болғанда тізбек ашық болады. Сызбада өшірулі күй көрсетілген.

Қосқыштар фазаны үзеді, нөлдік өткізгішті емес, сондықтан шам өшірулі болғанда оның патроны кернеусіз болады. Қорғаныш өткізгіш (PE) – бөлек үздіксіз өткізгіш: ол шам корпусына барады және ауыстырып қосатын контакт арқылы өтпеуі керек. Үш немесе одан көп жерден басқару үшін екі ауыстырып-қосқыштың арасындағы өтпелі өткізгіштерге аралық (айқас) қосқыш қосылады.

Оқу реті: алдымен қоректендіру көзі мен жүктемені, содан кейін коммутациялық элементтерді анықтаңыз, одан кейін фазаны, нөлдік өткізгішті және қорғаныш өткізгішті бөлек бақылаңыз. Өткізгіш түстері: фаза әдетте қоңыр (немесе қара, сұр), нөлдік өткізгіш ашық көк, қорғаныш өткізгіш жасыл-сары; өтпелі өткізгіштердің өз түсі жоқ, бірақ оларға ашық көк немесе жасыл-сары түсті қолданбаңыз. Сызбадағы түстер тек көрнекілік үшін; нақты белгілеу үшін жобаны, жабдық құжаттамасын және қолданыстағы талаптарды пайдаланыңыз.

Белгілер: F1 миниатюралық автоматты ажыратқыш, S1 және S2 ауыстырып-қосқыш (COM = ортақ қысқыш), E1 шам, L фаза, N нөлдік өткізгіш, PE қорғаныш өткізгіш.

4. Түйме және реле: басқару неге бөлек?

Шағын басқару сигналы реле катушкасын (мұнда 24 V тұрақты ток) іске қосады, ал оның контактісі катушкадан гальваникалық оқшауланған бөлек тізбекті (мұнда F1 қорғайтын 230 V шам тізбегін) коммутациялайды. Сондықтан түйме жүктеме тогын емес, тек шағын катушка тогын коммутациялайды. S1 түймесін басып тұрғанда K1 тартылады да, 13–14 контактісі тұйықталады; жібергенде K1 босайды. Ұзақ жұмыс үшін ұстап тұру (өздігінен ұстау) тізбегі қажет (9-бөлім).

Тұрақты ток катушкасына еркін жүріс диоды (V1) параллель қосылады: оның катоды плюс жағына қарайды, сондықтан қалыпты жұмыста ол кері жылжыған, ал катушка өшірілгенде басқаруды бүлдіруі мүмкін индуктивті кернеу серпінін жұтады. Көптеген релелер мен реле модульдерінде ол бұрыннан бар; диод полярлыққа сезімтал және дұрыс қосылмаса, қысқа тұйықталу тудырады. Контактінің кернеуін, тогын және коммутациялық санатын нақты жүктемеге сай таңдаңыз (жарық диоды драйвері немесе индуктивті жүктеме үшін іске қосу тогы да есептеледі); катушка кернеуі басқару тізбегіне сәйкес келеді. 24 V басқару тізбегі мен 230 V жүктеме тізбегі арасындағы оқшаулама деңгейін реленің деректер парағы кепілдейді.

Белгілер: S1 түйме (тұйықтаушы), K1 реле (катушка A1–A2, 13–14 тұйықтаушы контакт), V1 еркін жүріс диоды, F1 сақтандырғыш, E1 жүктеме (шам). Сызбада екі бөлек тізбек көрсетілген; үзік сызық – катушка мен контакт арасындағы механикалық байланыс.

5. Жұлдыз-үшбұрыш: барлық қозғалтқыш бірдей қосылмайды

Жеңіл іске қосылатын үлкенірек қозғалтқыштар үшін (мысалы, желдеткіштер мен сорғылар) жұлдыз-үшбұрыш арқылы іске қосу іске қосу тогын азайтады. Ол орамдары қоректендіру көзінің желілік кернеуінде үшбұрышпен жұмыс істей алатын алты қысқышты қозғалтқышты қажет етеді. Мұны паспорттық тақтайшадан оқуға болады: 400 V қоректендіруде «400 V Δ» қозғалтқыш (мысалы, 400/690 V Δ/Y) жарамды, ал 230/400 V Δ/Y тақтайшалы қозғалтқыш 400 V кезінде тек жұлдызбен жұмыс істей алады, сондықтан жарамайды.

Сызбада: желілік контактор KM1 қоректендіруді U1, V1, W1 қысқыштарына қосады. Жұлдыз контакторы KM2 W2, U2, V2 қысқыштарын (жұлдыз нүктесін) біріктіреді: қозғалтқыш жұлдызбен іске қосылады, орамдар желілік кернеудің 1/√3 бөлігін алады (шамамен 58 %, 400 V қоректендіруде шамамен 230 V), ал іске қосу тогы да, іске қосу моменті де тікелей қосуға қарағанда шамамен үштен біріне тең. Уақыт диаграммасына сәйкес, KM2 жүктелген тізбекті коммутацияламау үшін KM1-ден сәл (бірнеше он миллисекунд) ертерек тұйықталады, ал t уақытынан кейін (оны уақыт релесінде машинаның үдеуіне қарай орнатады) KM2 босайды да, қысқа үзілістен кейін үшбұрыш контакторы KM3 тұйықталады: ол U1–W2, V1–U2, W1–V2 қысқыштарын біріктіреді, және қозғалтқыш толық кернеумен үшбұрышпен жұмыс істейді.

KM2 және KM3 ешқашан бір мезгілде тартылмауы керек: бірге болса, олар фазаларды қысқа тұйықтайды, сондықтан электрлік бұғаттау міндетті, ал механикалық бұғаттау жиі қолданылады және ұсынылады. Жұлдыз кезіндегі момент аз, сондықтан тәсіл жүктемемен іске қосылатын машиналарға жарамайды, ал ауыстыру ток пен момент серпінін тудырады. Мұнда аса жүктеме релесі F2 қоректендіру тармағында тұр және қозғалтқыштың номиналды тогына орнатылған; егер ол фаза тогын (орамға тізбектей) бақыласа, оны номиналды токтың шамамен 58 %-ына орнатар еді. Контакторлар өндірушінің кестелері бойынша таңдалады.

Белгілер: Q1 қысқа тұйықталудан қорғау, KM1 желілік, KM2 Y жұлдыз, KM3 Δ үшбұрыш контакторы, F2 аса жүктеме релесі, M1 алты қысқышты қозғалтқыш (U1 V1 W1 және W2 U2 V2), t ауыстыру уақыты.

6. Жарық диодты лента: бірнеше бөлік бір ұзын жарық диоды емес

Жарық диодты лентаға тұрақты кернеулі қоректендіру қажет (мұнда 24 V тұрақты ток), және қоректендіру көзінің номиналды кернеуі лентаныкімен сәйкес келуі керек. Лента дайын тармақтардан (сызбада тізбектей резистор мен жарық диоды) тұрады, олар оң және теріс шиналар арасында параллель, сондықтан оны өндіруші белгілеген кесу орындарынан кесуге болады. Қарапайымдылық үшін сызбада әр тармақта бір жарық диоды мен бір резистор көрсетілген; нақты 24 V лентада әр тармақта бір резисторға тізбектей бірнеше жарық диоды болады. Полярлық: плюс плюс шинаға, минус минус шинаға.

Ұзын лентада өткізгіш шинаның кедергісі кернеудің түсуін тудырады, және алыс ұшы күңгірттенеді. Сондықтан бөліктерді тәуелсіз, параллель қоректендіру керек (ұштан ұшқа тізбектемей), ал ұзын бөлікті екі ұшынан. Жоғары кернеулі (24 V) лента сол қуатта аз ток тұтынады, сондықтан кернеудің түсуі де аз. Сызбада LS1 және LS2 бөліктері бір G1 қоректендіру көзінен өздерінің жеке өткізгіш жұбын алады, әрқайсысының өз сақтандырғышы бар (F1 және F2).

Қуаттан есептеңіз: I = P / U. Мысалы, 14,4 W/m лентаның 5 m-і 72 W, ол 24 V кезінде 3 A. Қоректендіру көзінің барлық лентаның жиынтық қуатынан жеткілікті қоры болуы керек, ал сақтандырғыштың номиналды тогы бөлік тогынан жоғары, бірақ өткізгіштің рұқсат етілген тогынан төмен болуы керек. Ең ұзын қоректендіру ұзындығы мен лента деректері өндірушінің деректер парағынан алынады; оны оралған күйде қоспаңыз, ол қызып кетеді.

Белгілер: G1 24 V тұрақты кернеулі қоректендіру көзі, F1 және F2 сақтандырғыш, LS1 және LS2 жарық диодты лента бөліктері.

7. Бір сызықты сызба: қалқанның логикасы бір сызықта

Бір сызықты сызба көп өткізгішті тізбекті (мұнда L, N және PE) бір сызықпен салады және физикалық монтаж орындарын емес, қорғаныс аппараттары мен жүктемелердің ретін көрсетеді. Сызбада: қоректендіру көзі (электр энергиясы есептегішінен кейінгі 1N~ 230 V) → Q0 негізгі ажыратқыш (ажырату) → екі дифференциалдық ток қорғанысы құрылғысы (FI1, FI2, 30 mA) → олардың артында миниатюралық автоматты ажыратқыштар (F1–F4) → соңғы тізбектер: E1 жарықтандыру, XS1 және XS2 розеткалар, EH1 қыздыру панелі. Кабельде қиғаш сызықтан кейін өткізгіштер саны мен қимасы жазылады (мысалы, 3×1.5: қимасы 1,5 mm² үш өткізгіш).

Неге екі дифференциалдық ток қорғанысы құрылғысы? Бір ортақ құрылғы ажыратылса, бүкіл пәтер кернеусіз қалады; екі құрылғы мұны шектейді. B10 және B16 – миниатюралық автоматты ажыратқыштың ажырату сипаттамасы (B) және номиналды тогы (10 және 16 A). Мысал мәндері (жарықтандыру үшін B10 және 1,5 mm², розеткалар үшін B16 және 2,5 mm²) тек бағдарлы: нақты мән жүктемеге, өткізгіш ұзындығына, төсеу тәсіліне және талаптарға байланысты. EH1 қыздыру панелінің мысалы ең көбі шамамен 3,6 kW бір фазалы панельге қолданылады; үлкенірек панель әдетте бөлек есептелген үш фазалы тізбекке қосылады.

Белгілер: Q0 негізгі ажыратқыш, FI1 және FI2 дифференциалдық ток қорғанысы құрылғысы (IΔ: дифференциалдық, яғни ақаулық тогымен жұмыс істейді), F1–F4 миниатюралық автоматты ажыратқыш, E1 шам, XS1 және XS2 розетка, EH1 қыздыру панелі (тұрақты жүктеме).

8. Уақыт релесі: белгіленген кідірістен кейін коммутациялау

Басқару сигналы келгенде уақыт релесінің (KT1) катушкасы уақыт санауды бастайды және белгіленген t уақытынан кейін контактісін коммутациялайды. Сызбада қосылуы кідіртілетін реле көрсетілген: S1 тұйықталғанда KT1 қоректенеді, t уақытынан кейін кідіртілген 15–18 тұйықтаушы контакт тұйықталады да, E1 шамы қосылады. S1 жіберілгенде катушка кернеусіз қалады және контакт бірден ашылады. Уақыт диаграммасы мұны көрсетеді: қосылу кідіртіледі, өшіру кідіртілмейді. Контактідегі шағын доға – кідіріс белгісі; доғаның ойыс жағы кідіртілген қозғалыс жағына қарайды, мұнда тұйықталуға.

Мұндай реле, мысалы, машиналарды ретімен іске қосу, жұлдыз-үшбұрыш ауыстыруын уақыт бойынша басқару (5-бөлім) немесе компрессордың қайта іске қосылуын кідірту үшін қолданылады. Өшірілуі кідіртілетін реле өшіргеннен кейін t уақыты бойы шығысын қосулы ұстайды; бұл желдетуді қосымша жұмыс ұстау (мысалы, жуынатын бөлме желдеткіші) және баспалдақ жарығы үшін әдеттегі шешім. Көп функциялы уақыт релелері мұны да, импульстік және циклдік функцияларды да орындай алады; функцияны әрқашан құрылғы түріне қарай таңдаңыз.

Белгілер: S1 басқару контактісі (мұнда тұйық ұсталатын сигнал көзі), KT1 уақыт релесі (катушка A1–A2, кідіртілген тұйықтаушы контакт 15–18), E1 коммутацияланатын жүктеме, t кідіріс уақыты.

9. Контакторды ұстап тұру: START басылып тұрмайды

Ұстап тұруда START (S1, тұйықтаушы) түймесін қысқа басу KM1 контакторын тартады. KM1 көмекші контактісі 13–14 S1-ге параллель тұйықталады да, катушканы қоректендіруді өзіне алады, сондықтан S1-ді жіберуге болады. STOP (S0, ажыратушы) контактісі және аса жүктеме релесі F2-нің 95–96 ажыратушы контактісі катушкамен тізбектей тұр: біреуі тізбекті үзсе, KM1 босайды, көмекші контакт те ашылады, ал қозғалтқыш тек жаңа START-тан кейін ғана қайта іске қосылады.

STOP – ажыратушы (қалыпты тұйық) контакт, өйткені үзілген сым немесе босаған қысқыш та тоқтаған, қауіпсіз күйге әкеледі: басқару тізбегіндегі ақау қозғалтқышты жұмыс істетіп ұстамауы керек. Коммутациялық контактілер фаза (L) жағында, ал катушка нөлдік өткізгіш жағында, сондықтан жерге тұйықталу контакторды тартпайды. Кернеу өшкеннен кейін ұстап тұру тізбегі өздігінен қайта іске қосылмайды, бұл қалаулы; қосқышы тұрақты тұйық болса (екі сымды басқару), кернеу оралғанда машина өздігінен қайта іске қосылуы мүмкін. Бұл – машинаның тәуекелін бағалауға сай нақты қорғаныстармен, бұғаттаулармен және күтпеген қайта іске қосылудан қорғаныспен бірге жобалануы тиіс басқару логикасы.

Белгілер: F1 басқару тізбегінің сақтандырғышы, S0 STOP (ажыратушы), F2 аса жүктеме релесі 95–96 (ажыратушы), S1 START (тұйықтаушы), KM1 контактор (катушка A1–A2, көмекші контакт 13–14 тұйықтаушы).

10. Қозғалыс датчигі бар жарық

Қозғалыс датчигі (B1, мұнда PIR, пассивті инфрақызыл) өзінің ішкі коммутациялық контактісімен шамның фазалық өткізгішін коммутациялайды (L → L′). Оның үш қысқышы бар: L және N датчиктің өзін қоректендіреді, сондықтан оған тұрақты фаза мен тұрақты нөлдік өткізгіш қажет; L′ – шамға баратын коммутацияланатын шығыс. Шамның екінші қысқышы нөлдік өткізгішке қосылады, ал қорғаныш өткізгіш шам корпусына барады. Егер қосқыш қорабында нөлдік өткізгіш болмаса (тек фаза және шамға баратын өткізгіш, әдеттегі қосқыш арқылы монтаждағыдай), үш сымды датчикті қосу мүмкін емес: екі сымды датчик қажет.

Үйрену кезінде детекциялауды (PIR), шешім қабылдауды (датчик электроникасы: сезімталдық, кідіріс, жарық табалдырығы), коммутациялауды (L′) және жүктемені ойша бөліңіз; бұл автоматты жарықтандырудың көптеген міндеттерін түсінікті етеді. Шығыстың жүктеме қуаты, жарық диодты немесе индуктивті жүктемелер үшін шарттар (ең аз жүктеме, іске қосу тогы) және кез келген қолмен басқару әрқашан құрылғы құжаттамасында беріледі.

Белгілер: F1 миниатюралық автоматты ажыратқыш, B1 қозғалыс датчигі (PIR; L, N, коммутацияланатын L′), E1 шам, L фаза, N нөлдік өткізгіш, PE қорғаныш өткізгіш.

11. Контроллер кірісіндегі 24 V датчик

Үш сымды өнеркәсіптік датчик бөлек қоректендіру өткізгіштерін және бөлек сигнал өткізгішін пайдаланады. Әдеттегі өткізгіш түстері мен M12 қосқышының тағайындалуы: қоңыр (BN, 1-қысқыш) = +24 V, көк (BU, 3-қысқыш) = 0 V, қара (BK, 4-қысқыш) = шығыс сигналы. Датчик қуатты G1 қоректендіру көзінен алады; PLC тек сигналды (қара өткізгішті) оқиды.

PNP датчик белсенді болғанда шығысын +24 V-қа қосады. Сонда сигнал тогы PLC кірісі арқылы өтіп, 0 V-қа оралады, сондықтан кірістің ортақ нүктесі (мұнда 1M) 0 V-қа қосылады, ал датчиктің, қоректендіру көзінің және кірістің 0 V-ы ортақ болады. Ал NPN датчик шығысын 0 V-қа қосады және қарама-қарсы полярлықты кіріс қажет етеді. Кіріс түрі, кернеу деңгейі және датчиктің жүктеме қуаты PLC және датчиктің деректер парақтарына сай сәйкестендірілуі керек; сәйкессіздік кірістің жұмыс істемеуіне әкеледі немесе жабдықты бүлдіруі мүмкін.

Белгілер: G1 24 V тұрақты ток қоректендіру көзі, B1 PNP датчик (BN, BU, BK), PLC1 контроллер (DI0 дискретті кіріс, 1M кірістің ортақ нүктесі), I сигнал тізбегінің тогы.

12. Қозғалтқышты реверстеу

Үш фазалы қозғалтқышта екі фазаның орнын ауыстыру айналу бағытын өзгертеді. Сызбада KM1 L1, L2, L3 фазаларын U1, V1, W1 қысқыштарына тікелей қосады (тура айналу), ал KM2 L1 және L2 фазаларының орнын ауыстырады (кері айналу: L1 → V1, L2 → U1, L3 → W1). Екі контактор да бір қоректендіру көзінен қоректенеді, сондықтан олар бірге тартылса, фазалар арасында қысқа тұйықталу болады. KM1 және KM2 ешқашан бірге жұмыс істемеуі керек, сондықтан бұғаттау міндетті.

Бұғаттау электрлік (бір контактордың ажыратушы көмекші контактісі, мысалы, KM1 21–22, екіншісінің катушкасымен тізбектей) және мүмкіндігінше механикалық (екі контакторды байланыстыратын механикалық элемент; сызбада үзік сызықтар арасындағы қос көрсеткі) болуы керек. Жұмыс кезінде реверстеу үлкен ток пен момент серпінін тудырады, сондықтан басқару әдетте қарама-қарсы бағытта іске қосуға тек тоқтағаннан кейін ғана рұқсат етеді. Сызбада күштік тізбек көрсетілген; басқаруды (әр бағыт үшін бөлек START және ортақ STOP) 9-бөлімдегідей толықтыру керек; соңғы ажыратқышпен қорғау, тежеу және күтпеген қайта іске қосылудан қорғау машинаның қауіпсіздік жобасының бөлігі.

Белгілер: Q1 қысқа тұйықталудан қорғау, KM1 тура, KM2 кері контактор, F2 аса жүктеме релесі, M1 үш фазалы қозғалтқыш, ⇄ екі контактор арасындағы белгі механикалық бұғаттау.

13. Неге бірнеше тізбекке бөлу керек?

Тарату қалқанында әртүрлі мақсаттағы жүктемелер әдетте бөлек қорғаныс тармақтарынан басталады. Сызбада Q0 негізгі ажыратқыштан және FI1 дифференциалдық ток қорғанысы құрылғысынан кейін үш тізбек бар: F1 жарықтандыру (E1–E3), F2 розеткалар (XS1–XS3), F3 қыздыру панелі (EH1). Розетка тізбегінде артық ток немесе қысқа тұйықталу болса (найзағай белгісі), тек F2 ажыратылады: жарықтандыру мен қыздыру панелі жұмыс істей береді (сызбада ажыратылған тізбек сұр үзік сызықпен көрсетілген).

Пайдасы: ақауды табу жеңілдейді (қай тізбектің ақаулы екені көрінеді), қорғаныс дәлірек болады (әр тізбек өз өткізгіші мен жүктемесіне сай таңдалған автоматты ажыратқыш алады) және жұмыс үздіксіздігі жақсарады (розетка ақауы пәтерді қараңғыда қалдырмайды). Үлкен жүктемелер (қыздыру панелі, духовка, су жылытқыш, кондиционер) әдетте өз тізбегін алады. Ал FI1 дифференциалдық ток қорғанысы құрылғысы қалдық (ақаулық) токқа, яғни фаза мен нөлдік өткізгіш токтарының айырмасына, мысалы, жерге тұйықталу немесе ағу кезінде, ажыратылады және оның артындағы әр тізбекті өшіреді; сондықтан үлкенірек қалқандарда бірнеше дифференциалдық ток қорғанысы құрылғысы қолданылады (7-бөлімді қараңыз). Нақты топтастыру жобадан, жүктемелерден және қолданыстағы талаптардан жасалады.

Белгілер: Q0 негізгі ажыратқыш, FI1 дифференциалдық ток қорғанысы құрылғысы, F1–F3 миниатюралық автоматты ажыратқыш (B10, B16 – сипаттама мен ток), E1–E3 шам, XS1–XS3 розетка, EH1 қыздыру панелі (кішірек бір фазалы мысал).

Практикалық сұрақтар

1. Жарық диодты тізбекке неге токты шектеу қажет және резисторды қалай есептейді?
2. Контактордың коммутациялық міндеті мен аса жүктемеден қорғау міндеті немен ерекшеленеді?
3. PE неге қосқыш арқылы өтпеуі керек?
4. STOP түймесі үшін неге ажыратушы (қалыпты тұйық) контакт қолданылады?
5. Жұлдыз және үшбұрыш контакторлары, немесе тура және кері контакторлар неге ешқашан бір мезгілде тартылмауы керек?

Егер жобаны анық құжаттағыңыз келсе, шартты белгілер мен шартты белгілер жинақтарынан, содан кейін кабельдер мен тізбектер тарауынан жалғастырыңыз.